Қостанай қаласындағы «Төменгі көтерме сауда базарының» жабылатыны туралы жаңалық көпшілікті бейжай қалдырмады. Саудагерлер де, тұтынушылар да бұл шешімге алаңдаулы. Әңгіме төңірегіндегі дақпырт көбейген тұста «Тобыл» әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясы» АҚ басқарма төрағасы Мейрамхан Ержанов көпшілікті толғандырған мәселеге қатысты сұрақтарымызға жауап берді.
Бүгінде Қазақстанда базарларға қатысты талаптар күшейіп отыр. Сауда қызметі туралы заңға сәйкес, 2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап еліміздегі барлық әмбебап базарлар стационарлық нысандар ретінде жұмыс істеуге міндетті. Бұл дегеніміз – санитариялық, өрт қауіпсіздігі және инженерлік талаптарға сай келетін күрделі ғимараттарға көшу. Осы орайда 2024 жылы Қостанайдағы «Төменгі көтерме сауда базары» да Базарларды жаңғырту жөніндегі республикалық жол картасына енгізілді. Құжатқа сәйкес, жаңғырту 2025 жылдың соңына дейін аяқталуға тиіс. Ал одан кейін уақытша сауда нысандарында жұмыс істеу заң бұзушылық болып саналып, әкімшілік шараларға әкеп соғады.
Базарды неге сол жерде қалдыру мүмкін емес?
Әуелгіде оны жаңғырту идеясы қаралған еді. Корпорация өкілдері базарды қазіргі орнында қалдыру үшін оны күрделі құрылыс нысанына айналдыру жобасын жасап көрген. Тіпті эскизі де дайындалып, жобаның алдын ала құны есептелген. Алайда бір үлкен кедергі жолды бөгеді, ол – электр қуатының жетіспеушілігі.
«Бізге электр желісіне қосылуға техникалық шарт берілмеді. Қала билігі тарапынан мәлімделгендей, бұл аймақта қуатты қамтамасыз ететін қосалқы станция тек 2027 жылдан кейін ғана салынуы мүмкін», – дейді Мейрамхан Ержанов.
Оған қоса, базар орналасқан учаскеде егжей-тегжейлі жоспарлау жобасы жоқ. Бұл да құрылыс жүргізуге заң жүзінде кедергі болып отыр. Осы себепті, базарды қазіргі орнында жаңарту техникалық тұрғыда мүмкін емес деген шешім қабылданған.
Саудагерлер неге алдын ала хабарсыз қалды?
Кейбір кәсіпкерлер базардың жабылатынын кеш естідік деп дабыл қағып отыр. Бірақ корпорация басшылығы бұл ақпаратты бірнеше арна арқылы жеткізгенін айтады.
«Біз электр қуатына қатысты ресми бас тартуды алған соң, базарда сауда жасап отырған кәсіпкерлерді бірден, алты ай бұрын хабардар еттік. Жазбаша хабарлама берілді, басшылығымен кездесулер өтті, базарда ақпарат орналастырылып, WhatsApp арқылы да хабарланды», – деді корпорация төрағасы.
Кәсіпкерлерге қандай балама ұсынылады?
Қазіргі таңда саудагерлерге «Саяхат» базары (Карбышев көшесі, 131) мен «Апельсин» сауда орталығы (Тәуелсіздік көшесімен Тобыл қаласына қарай шығатын көпірден аса бергенде, Екатеринбург-Алматы тас жолының 550-ші шақырымы) секілді алаңдар ұсынылып отыр. Бұл нысандарда заманауи жабық павильондар салынуда.
«Саяхатта» жалпы аумағы 7000 ш.м. болатын екі павильон 2025 жылдың соңына дейін пайдалануға беріледі. «Апельсин» сауда орталығында 1000 ш.м. павильон салынып жатыр, оны ашу 2025 жылдың қазан айына жоспарланған. Жаңа павильондарда жылу, жарық, тиеу-түсіру аймақтары мен барлық қажетті инфрақұрылым болады. Бұл кәсіпкерлерге жыл бойы жайлы жағдайда жұмыс істеуге жақсы.
Қуантатыны – жалға алу құны қымбат емес. Мәселен, «Саяхат» базарында жаңа павильондарда бастапқы кезеңде жалға алу құны бір шаршы метрге 1500 теңгеден аспайды. Бұл қазіргі «Төменгі көтерме сауда базарындағы» 1966 теңгемен салыстырғанда арзанырақ.
Қалада кәсіпкерлерге көмектесетін арнайы жедел штаб жұмыс істейді. Бұл штаб бұған дейін 400-ден астам кәсіпкерді «Салтанат», «Дархан», «Отау Сауда» секілді базарларға орналастыруға көмектескен. Сонымен қатар, көктемде Нариман базары жабылған кезде 240 кәсіпкер «Саяхат» базарына көшірілген. Қазір «Төменгі көтерме сауда базарының» саудагерлері де жаңа орындарға көшуге өтініш білдіріп жатыр.
Жаңғырту тек бір базардың мәселесі емес, ел көлемінде жүзеге асырылатын реформа. Сондықтан да заңды талаптардан ешкім тыс қала алмайды.
«Бұл – республикалық заңнама. Норма барлық өңірлерге ортақ. ӘКК де, жергілікті билік те бұл талаптың күшін жоя алмайды», – дейді Мейрамхан Ержанов.
Базарды жаңартуды уақыт талабы деп түсінген абзал. Мұнда ең бастысы – саудагерлердің мүддесі ескеріліп, оларға лайықты балама ұсынылып отыр. Қала басшылығы мен корпорация өзара байланыс орнатып, кәсіпкерлердің бизнесін сақтап қалуға нақты қадамдар жасауда. Ендігі маңыздысы – осы мүмкіндікті тиімді пайдалану.
Туындап тұрған енді бір сұрақ: қазіргі базар орналасқан аумақта болашақта не салынбақ?
«Базар жабылып, аумақ босатылғаннан кейін ол жер мемлекеттік қорға беріледі. Алдағы уақытта қаланың қажеттілігі мен жер заңнамасының нормаларына сәйкес пайдаланылатын болады», – дейді ӘКК басшысы.